"ส้มซ่าบ้านวังส้มซ่า" ตำนาน 100 ปีคู่พิษณุโลก ทะยานขึ้นแท่น GI

กรมทรัพย์สินทางปัญญา เดินหน้าดันสินค้าอัตลักษณ์ท้องถิ่นไทย ล่าสุดประกาศขึ้นทะเบียน “ส้มซ่าบ้านวังส้มซ่าพิษณุโลก” เป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI (Geographical Indication) อย่างเป็นทางการ นับเป็นสินค้า GI ลำดับที่ 4 ของจังหวัดพิษณุโลก และลำดับที่ 258 ของประเทศไทย หวังยกระดับผลไม้พื้นถิ่นสู่สินค้าเกษตรมูลค่าสูง สร้างรายได้ให้ชุมชนอย่างยั่งยืน

 

 

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า “ส้มซ่าบ้านวังส้มซ่าพิษณุโลก” เป็นผลไม้ท้องถิ่นที่ปลูกสืบทอดกันมายาวนานกว่า 100 ปี ในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก ซึ่งมีลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่มริมแม่น้ำน่าน สภาพอากาศเหมาะสมต่อการเพาะปลูก ทำให้ส้มซ่าที่ได้มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทั้งผลทรงกลมแป้น เปลือกหนาสีเขียวเข้ม ผิวขรุขระคล้ายมะกรูด มีกลิ่นหอมฉุน รสเปรี้ยวอมหวานติดขมเล็กน้อย และมีรสซ่าปลายลิ้น จนแตกต่างจากส้มชนิดอื่นอย่างชัดเจน

ด้วยรสชาติและกลิ่นหอมอันเป็นเอกลักษณ์ ทำให้ส้มซ่าถูกนำไปใช้ในอาหารไทยโบราณและเมนูสร้างสรรค์หลากหลาย ทั้ง “ม้าฮ่อ” “ส้มฉุน” น้ำส้มซ่า รวมถึงชาและกาแฟส้มซ่า นอกจากนี้ยังถูกต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพและความงาม เช่น สบู่ ครีมบำรุงผิว ลิปกลอส ยาสระผม ยาดมสมุนไพร และน้ำหอมปรับอากาศ สร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิตในชุมชนได้อย่างต่อเนื่อง

ปัจจุบัน ส้มซ่าบ้านวังส้มซ่าพิษณุโลกมีผลผลิตประมาณ 120,000 กิโลกรัมต่อปี สร้างรายได้ทางเศรษฐกิจให้ชุมชนกว่า 3.6 ล้านบาทต่อปี ถือเป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจสำคัญของพื้นที่

 

สำหรับประวัติความเป็นมา ส้มซ่าถูกนำเข้ามาปลูกในพื้นที่ริมแม่น้ำน่านโดยชาวจีนไหหลำที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่เมื่อกว่า 100 ปีก่อน ก่อนแพร่หลายจนกลายเป็นที่มาของชื่อ “บ้านวังส้มซ่า” ซึ่งปัจจุบันชุมชนยังคงรักษาวัฒนธรรมดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น ทั้งการเคารพศาลเจ้าแม่ทับทิม และการจัดงานไหลเรือไฟในช่วงเดือนพฤษภาคมของทุกปี โดยใช้ผลส้มซ่าเป็นเครื่องไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคล

กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่า การขึ้นทะเบียน GI จะช่วยสร้างความแตกต่างและเพิ่มความน่าเชื่อถือให้กับสินค้า ป้องกันการแอบอ้างชื่อสินค้าโดยไม่ได้มาจากแหล่งผลิตจริง รวมถึงช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้ชุมชนผู้ผลิตในระยะยาว

 

 

หลังจากนี้ กรมฯ เตรียมสนับสนุนชุมชนในหลายด้าน ทั้งการพัฒนาระบบควบคุมคุณภาพ บรรจุภัณฑ์ การตลาด และการผลักดันแหล่งปลูกให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรและวัฒนธรรม เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวิถีชุมชน เรียนรู้กระบวนการผลิต และชิมเมนูจากส้มซ่าต้นตำรับ

 

 

ทั้งนี้ “ส้มซ่าบ้านวังส้มซ่าพิษณุโลก” ถือเป็นสินค้า GI รายการที่ 4 ของจังหวัดพิษณุโลก ต่อจาก กล้วยตากบางกระทุ่มพิษณุโลก มะม่วงน้ำดอกไม้สีทองพิษณุโลก และแป้งแห้วนาหนองกุลาพิษณุโลก โดยการขึ้นทะเบียนครั้งนี้ทำให้มูลค่าสินค้า GI ไทยรวมเพิ่มขึ้นเป็นกว่า 116,111 ล้านบาท สะท้อนศักยภาพของสินค้าอัตลักษณ์ไทยในการสร้างเศรษฐกิจฐานรากให้เติบโตอย่างยั่งยืน