เปิดสถิติ 3 เขื่อนยักษ์ใหญ่ของไทย เผยความจุจริงที่หลายคนไม่รู้

หลายคนติดภาพจำว่า เขื่อนที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ต้องเป็นสันเขื่อนคอนกรีตสูงเสียดฟ้า แต่สถิติจาก การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) กลับชี้ให้เห็นความจริงอีกด้านว่า ความสูงของสิ่งก่อสร้างสวนทางกับ ศักยภาพการกักเก็บน้ำ ที่แท้จริง

 

เปิดสถิติ 3 ยักษ์ใหญ่แห่งการกักเก็บน้ำของไทย

• เขื่อนศรีนครินทร์ (กาญจนบุรี): อันดับ 1 ด้วย ความจุอ่างเก็บน้ำ 17,745 ล้าน ลบ.ม.
• เขื่อนภูมิพล (ตาก): อันดับ 2 มีความจุ 13,462 ล้าน ลบ.ม.
• เขื่อนสิริกิติ์ (อุตรดิตถ์): อันดับ 3 มีความจุ 9,510 ล้าน ลบ.ม.

 

ตัวเลขชี้ชัดว่าอันดับ 1 มี ปริมาณน้ำ ความจุทิ้งห่างอันดับ 2 ถึง 4,283 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งส่วนต่างนี้เทียบเท่าความจุของเขื่อนขนาดกลางรวมกันได้หลายสิบแห่ง และมากกว่าอันดับ 3 ซึ่งเป็น เขื่อนดินที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ถึง 8,235 ล้าน ลบ.ม. หรือเกือบ 2 เท่าตัว

ไขข้อข้องใจ: ทำไมความสูงไม่ใช่คำตอบของความจุ

ในมิติของ การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ความสูงคือสถิติโครงสร้าง แต่ความจุคือขนาดของพื้นที่รองรับน้ำ

• เขื่อนภูมิพล: แม้ครองสถิติ เขื่อนที่สูงที่สุดในไทย ด้วยความสูง 154 เมตร และสร้างเป็น เขื่อนคอนกรีตโค้ง เพื่อความแข็งแรง แต่มีพื้นที่รับน้ำแคบและลึก จึงจุน้ำได้น้อยกว่า
• เขื่อนศรีนครินทร์: สูงเพียง 140 เมตร และเป็น เขื่อนหินถมแกนดินเหนียว ทว่าได้เปรียบด้านภูมิประเทศ ด้วยพื้นที่อ่างเก็บน้ำกว้างถึง 419 ตารางกิโลเมตร ทำให้กักเก็บน้ำได้มากกว่าอย่างเห็นได้ชัด

 

วิธีอ่านข่าวสถานการณ์น้ำ: แยกขนาดถังออกจากน้ำในถัง

การติดตามข้อมูลจาก กฟผ. หรือ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (สสน.) ต้องแยกแยะ 2 ปัจจัยนี้ให้ออก:

 

• ความจุอ่างเก็บน้ำ (Potential Capacity): ขีดจำกัดสูงสุดตามการออกแบบ เป็นค่าคงที่ เช่น ความจุเต็มของเขื่อนศรีนครินทร์ 17,745 ล้าน ลบ.ม.
• ปริมาณน้ำในอ่าง (Actual Volume): น้ำที่มีอยู่จริง ณ ปัจจุบัน ซึ่งเปลี่ยนตามฤดูกาลและการระบายน้ำ เช่น ข้อมูลสมมติ ณ วันที่ 9 กรกฎาคม 2569 ที่อาจมีน้ำจริง 10,000 ล้าน ลบ.ม.

 

การประเมิน สถานการณ์น้ำ จึงต้องโฟกัสที่ ปริมาณน้ำใช้การได้จริง เพราะเป็นตัวเลขที่ส่งผลต่อการเกษตรและการดำรงชีวิตโดยตรง

 

บทบาทสำคัญของเขื่อนศรีนครินทร์

พื้นที่อ่างเก็บน้ำขนาดมหึมานี้เป็นหัวใจหลักในการดูแลลุ่มน้ำแม่กลอง มีกำลังผลิตไฟฟ้า 720 เมกะวัตต์ ไฮไลต์อยู่ที่เครื่องกำเนิดไฟฟ้าหน่วยที่ 4-5 ซึ่งใช้ ระบบสูบกลับ (Reversible Pump-Turbine) ดึงน้ำที่ปล่อยไปแล้วกลับมาผลิตไฟฟ้าซ้ำในช่วงพีค ทั้งยังช่วยป้องกันอุทกภัยในภาคกลาง และเป็นแหล่งท่องเที่ยวสร้างรายได้หลักให้กาญจนบุรี