ทำไม "ดอกตีนเป็ด" กลิ่นฉุนเตะจมูกช่วงหน้าหนาว เหม็นจนร้องยี้

ไขข้อสงสัย! ทำไม "ดอกตีนเป็ด" ถึงมีกลิ่นแรง? เผยความจริงเรื่องสารพิษช่วงหน้าหนาว

เมื่อลมหนาวเริ่มพัดผ่านในช่วงปลายฝนต้นหนาว (ประมาณเดือนตุลาคมถึงธันวาคม) สิ่งหนึ่งที่มักจะมาคู่กันจนกลายเป็นกระแสพูดถึงทุกปี คือ "กลิ่นดอกตีนเป็ด" หรือ "ต้นพญาสัตบรรณ" ที่ส่งกลิ่นตลบอบอวลไปทั่วบริเวณริมถนน สวนสาธารณะ และชุมชนต่างๆ บางคนชื่นชอบว่าหอมสดชื่น แต่สำหรับหลายคน กลิ่นนี้กลับรุนแรงจนชวนเวียนศีรษะและอยากเดินหนี

ต้นตีนเป็ด คืออะไร? ทำไมชอบปลูกกันเยอะ

ต้นตีนเป็ด หรือ พญาสัตบรรณ (ชื่อวิทยาศาสตร์: Alstonia scholaris) เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ที่โตไว ลำต้นสูงใหญ่ และให้ร่มเงาได้เป็นอย่างดี จึงนิยมนำมาปลูกในพื้นที่สาธารณะและบริเวณอาคารบ้านเรือน โดยในช่วงปลายปี ต้นตีนเป็ดจะเริ่มออกดอกเป็นช่อสีขาวอมเหลืองหรือเขียวอ่อนบริเวณปลายกิ่ง และเริ่มปลดปล่อยกลิ่นเฉพาะตัวออกมาอย่างรุนแรง

ทำไมดอกตีนเป็ดถึงมีกลิ่นแรงฉุนเตะจมูก?

สาเหตุหลักที่ทำให้ดอกตีนเป็ดส่งกลิ่นฟุ้งกระจายไปไกล มาจาก น้ำมันหอมระเหยในดอกไม้ ที่มีสารระเหยหลากหลายชนิดทำงานร่วมกัน จากข้อมูลวิจัยพบสารเคมีในน้ำมันหอมระเหยจากดอกพญาสัตบรรณมากกว่า 34 ชนิด โดยมีสารสำคัญอย่าง ลินาลูล (Linalool) เป็นองค์ประกอบหลัก

โมเลกุลของสารระเหยเหล่านี้เมื่อผสมผสานกัน จะสร้างกลิ่นที่มีความเข้มข้นสูงมาก การรับรู้กลิ่นของแต่ละบุคคลจึงแตกต่างกันออกไป บางคนอาจรู้สึกหอมหวาน แต่สำหรับคนส่วนใหญ่ที่มีความไวต่อกลิ่น สารเหล่านี้จะส่งผลให้รู้สึกว่ากลิ่นเหม็นฉุนและฉุนกึกจนน่ารำคาญ
 

กลิ่นดอกตีนเป็ดเป็นพิษจริงไหม? มีไซยาไนด์หรือเปล่า?

หนึ่งในข่าวลือที่สร้างความตกใจบนโลกออนไลน์อยู่เสมอ คือข้อความที่ระบุว่า "กลิ่นดอกตีนเป็ดมีส่วนผสมของสารไซยาไนด์ หากสูดดมมากๆ อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต"

ข้อเท็จจริง: เรื่องนี้ ไม่เป็นความจริง คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ยืนยันแล้วว่า ไม่พบรายงานการตรวจพบสารไซยาไนด์ในส่วนต่างๆ ของต้นพญาสัตบรรณแต่อย่างใด กลิ่นของดอกตีนเป็ดไม่ได้เป็นอันตรายร้ายแรงถึงชีวิต

อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ที่มีอาการแพ้สารระเหย หรือผู้ที่ไวต่อกลิ่นเป็นพิเศษ การสูดดมกลิ่นเข้มข้นเป็นเวลานาน อาจกระตุ้นให้เกิดอาการเวียนศีรษะ คลื่นไส้ แน่นหน้าอก หรือปวดหัวได้

วิธีป้องกันและรับมือเมื่อต้องเจอ "กลิ่นดอกตีนเป็ด"

1.ปิดหน้าต่างและประตู: หากมีต้นตีนเป็ดอยู่ใกล้บ้าน ควรปิดหน้าต่างในช่วงที่กลิ่นลอยเข้ามาเข้มข้น (มักจะเป็นช่วงเย็นถึงค่ำ) และเปิดระบายอากาศในช่วงที่ลมพัดกลิ่นจางลง

2.เลี่ยงการทำกิจกรรมใกล้ต้นไม้: หลีกเลี่ยงการนั่งพักผ่อน เดินออกกำลังกาย หรือจอดรถทิ้งไว้ใต้ต้นตีนเป็ดที่กำลังออกดอกสะพรั่ง

3.ย้ายไปยังพื้นที่อากาศถ่ายเท: หากเริ่มรู้สึกเวียนศีรษะหรือคลื่นไส้ ให้รีบเดินออกจากบริเวณนั้นทันทีเพื่อสูดอากาศบริสุทธิ์

4.ตัดแต่งกิ่งในพื้นที่สาธารณะ: สำหรับหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่ที่มีต้นตีนเป็ดจำนวนมาก การตัดแต่งกิ่งเพื่อลดจำนวนช่อดอก ถือเป็นวิธีช่วยลดความเข้มข้นของกลิ่นได้ดีโดยไม่จำเป็นต้องตัดต้นไม้มารีดทิ้ง

 

แหล่งที่มาอ้างอิง

สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (ข้อมูลองค์ประกอบเคมีในน้ำมันหอมระเหยและการตรวจสอบข้อเท็จจริงเรื่องสารไซยาไนด์ในพญาสัตบรรณ)