ทำไมปีนี้มีเดือน 8 สองหน เปิดที่มาชื่อ "อาสาฬหบูชา" พร้อมไขข้อสงสัย

29 ก.ค. 69 "วันอาสาฬหบูชา" 
เปิดความสำคัญวันปฐมเทศนา 
และเหตุผลที่ทำไมปฏิทินไทยบางปีมี 'เดือน 8 สองหน'?
.
วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 อีกหนึ่งวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา
และวันหยุดราชการ ย้อนรอยเหตุการณ์ประวัติศาสตร์เมื่อกว่า 2,500 ปีก่อน ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง "ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร" แก่ปัญจวัคคีย์...

เปิดที่มาชื่อ "อาสาฬหบูชา" พร้อมไขข้อสงสัย 
ทำไมการนับวันเพ็ญแบบจันทรคติไทย ถึงต้องเลื่อนวันในบางปี?

ที่มาและความหมาย: คำว่า "อาสาฬหบูชา" (อ่านว่า อา-สา-ละ-หะ-บู-ชา หรือ อา-สา-หะ-บู-ชา) ย่อมาจากคำว่า "อาสาฬหปูรณมีบูชา" แปลว่า "การบูชาในวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ"

เดือนอาสาฬหะคืออะไร?: คำว่า "อาสาฬหะ" เป็นชื่อเรียก เดือนที่ 4 ตามปฏิทินทางจันทรคติของประเทศอินเดีย ซึ่งเมื่อนำมาเปรียบเทียบกับปฏิทินจันทรคติไทย จะตรงกับ "เดือน 8"

ความสำคัญทางศาสนา: เป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง "ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร" (ปฐมเทศนา) แก่ปัญจวัคคีย์ ส่งผลให้เกิดพระภิกษุรูปแรกในพระพุทธศาสนา (พระอัญญาโกณฑัญญะ) และทำให้มี พระรัตนตรัย (พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์) ครบบริบูรณ์เป็นครั้งแรกในโลก

 

ไขข้อสงสัย: ทำไมปฏิทินจันทรคติไทย ถึงต้องเลื่อนวันในบางปี?

เหตุผลสำคัญมาจาก ความไม่เท่ากันของระบบปฏิทิน และ ข้อกำหนดทางพระธรรมวินัย ค่ะ

1) ความเหลื่อมล้ำของ "สุริยคติ" และ "จันทรคติ"  ปีสุริยคติ (นับตามดวงอาทิตย์): 1 ปี มีประมาณ 365 วัน  

ปีจันทรคติ (นับตามดวงจันทร์): 12 เดือน มีเพียงประมาณ 354 วัน  

ผลกระทบ: ทำให้ปีจันทรคติ สั้นกว่าปีสุริยคติประมาณ 11 วันต่อปี หากปล่อยไว้โดยไม่ปรับแก้ วันสำคัญทางศาสนาจะค่อยๆ ร่นเร็วขึ้นเรื่อยๆ จนวันเข้าพรรษาไปตกอยู่ในช่วงฤดูแล้ง (เช่น เดือนเมษายน) ซึ่งผิดวัตถุประสงค์ของการจำพรรษาในฤดูฝน  

2) ทางแก้: การเพิ่ม "เดือน 8 สองหน" (อธิกมาส)

เพื่อไม่ให้ฤดูกาลกับปฏิทินคลาดเคลื่อน เมื่อสะสมเวลาที่หายไปครบประมาณ 2-3 ปี ทางไทยจึงต้องเพิ่มเดือนขึ้นมาอีก 1 เดือน เรียกว่า "อธิกมาส" (แปลว่า เดือนที่เกินมา)

ทำไมต้องเป็นเดือน 8?: โบราณเลือกเพิ่มที่ เดือน 8 เพราะเป็นช่วงเริ่มต้นฤดูฝนพอดี โดยจะเรียกเดือนแปดแรกว่า "แปดหน้า (๘)" และเดือนแปดที่สองว่า "แปดหลัง (๘๘)"

3) ผลของการเลื่อนวัน  

ในปีที่มี เดือน 8 สองหน (อธิกมาส) ทางพระพุทธศาสนาจะกำหนดให้เลื่อนวันสำคัญทางศาสนารวมถึงวันอาสาฬหบูชาไปทำใน "วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 หลัง" ซึ่งส่งผลให้วันอาสาฬหบูชาในปีนั้นๆ ขยับเลื่อนจากช่วงเดือนกรกฎาคมไปอยู่ใน ช่วงต้นเดือนสิงหาคม แทนนั่นเอง