เคยจมน้ำนานนับเดือน ย้อนอดีตกรุงเทพฯ น้ำท่วมใหญ่ปี 2485

ย้อนรอยกรุงเทพฯ 2485: เมื่อมหานครกลายเป็นทะเลน้ำจืด ท่ามกลางวงล้อมสงครามโลก

หากกล่าวว่า "น้ำท่วม" เป็นมิตรแท้ที่อยู่คู่กับคนกรุงเทพฯ มาทุกยุคทุกสมัย ก็คงไม่เกินจริงนัก ย้อนกลับไปก่อนหน้านั้น ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) กรุงเทพฯ เคยถูกมวลน้ำป่าจมเมืองนานนับเดือนในเหตุการณ์ "น้ำท่วมปีมะเส็ง" พ.ศ. 2460 ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 มาแล้ว

แต่หากวัดกันที่ความรุนแรงและบริบทที่ยากลำบากที่สุด คงต้องยกให้ มหาอุทกภัย พ.ศ. 2485 ในสมัยรัชกาลที่ 8 ซึ่งเกิดขึ้นภายใต้รัฐบาลของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ความพิเศษของเหตุการณ์นี้คือ การเกิดขึ้นซ้อนทับกับช่วง สงครามโลกครั้งที่ 2 ในวันที่กองทัพญี่ปุ่นยกพลขึ้นบกและเข้ามาปักหลักในไทย ภาพประวัติศาสตร์ในวันนั้นจึงเป็นภาพที่ทั้งคนไทยและทหารญี่ปุ่นต้องเผชิญชะตากรรมจมน้ำร่วมกันอย่างเลี่ยงไม่ได้

ทำไมกรุงเทพฯ ปี 2485 ถึงกลายเป็น "ทะเลน้ำจืด"?

วิกฤตครั้งนี้เริ่มเคาะประตูเมืองตั้งแต่ช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ ก่อนจะขยายวงกว้างเข้าท่วมทั้งฝั่งพระนครและฝั่งธนบุรีอย่างรวดเร็ว ปัจจัยสำคัญมาจาก:

-   ปราการธรรมชาติที่ไร้สิ่งกำบัง: ในยุคนั้นประเทศไทยยังไม่มีเขื่อนขนาดใหญ่ทางตอนเหนือไว้คอยชะลอหรือบริหารจัดการน้ำ

-   มวลน้ำเหนือมหาศาล: น้ำป่าไหลทะลักลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยาจนเกินความจุ เอ่อล้นตลิ่งเข้ายึดพื้นที่เมืองอย่างรวดเร็ว

ผลลัพธ์คือ ระดับน้ำในหลายจุดพุ่งสูงทะลุ 2.5 เมตร ตัดขาดการเดินทางทางบกโดยสิ้นเชิง รถไฟ รถราง และรถเมล์ ซึ่งเป็นหัวใจหลักในการเดินทางของคนยุคนั้นต้องหยุดให้บริการลงทันที

 

"วิถีคนพระนคร" ปรับตัวสู้ภัยน้ำด้วยรอยยิ้ม

ท่ามกลางความสิ้นหวังของสงครามและภัยธรรมชาติ สิ่งที่โดดเด่นที่สุดในเหตุการณ์นี้คือ "จิตวิญญาณการปรับตัวของคนไทย" ชาวพระนครเปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาส นำเรือพายออกมาใช้แทนรถยนต์ บางคนต่อยอดทำเป็นธุรกิจ "เรือจ้าง" สร้างรายได้ในยามยาก

ที่น่าสนใจคือ บรรยากาศของคนหนุ่มสาวในยุคนั้น ไม่ได้ปล่อยให้ความเครียดครอบงำ แต่กลับนำเรือออกมาพายเล่น ชมทัศนียภาพของกรุงเทพฯ ในมุมมองที่ไม่เคยเห็นมาก่อน เป็นภาพสะท้อนความทรหดและมองโลกในแง่ดีของคนยุคก่อนได้อย่างน่าประทับใจ

มหาอุทกภัยครั้งนี้ขังเมืองหลวงไว้นานนับเดือน ก่อนที่สายน้ำจะค่อยๆ ถอนกำลังกลับคืนสู่ธรรมชาติในช่วงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2485 ทิ้งไว้เพียงเรื่องเล่าและบันทึกหน้าสำคัญที่เตือนให้เราเห็นถึงความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติและการปรับตัวของมนุษย์

 

 

แหล่งที่มาอ้างอิง  

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ: บันทึกเหตุการณ์อุทกภัยในพระนคร พ.ศ. 2485

สำนักการระบายน้ำ กรุงเทพมหานคร: สถิติและประวัติศาสตร์น้ำท่วมใหญ่ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

ศิลปวัฒนธรรม (Silpa-mag): บทความประวัติศาสตร์ "น้ำท่วมใหญ่ พ.ศ. 2485 เมื่อพระนครกลายเป็นทะเล"