เตือนแล้วนะ "ชามตราไก่ ลำปาง" มี GI คุ้มครอง ห้ามแอบอ้างชื่อ-ตรา GI

กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ ย้ำ “ชามไก่ลำปาง” ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ห้ามนำชื่อสินค้าและตราสัญลักษณ์ GI ไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต พร้อมเตือนผู้บริโภคเลือกซื้อสินค้าที่แสดงชื่อและตรา GI อย่างถูกต้อง เพื่อมั่นใจว่าเป็นสินค้าของแท้ มีคุณภาพ และผ่านมาตรฐานที่กำหนด

 

 

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า “ชามไก่ลำปาง” มีจุดเริ่มต้นจากการผลิตเซรามิกในจังหวัดลำปางช่วงประมาณปี 2500 หลังมีการค้นพบแหล่งแร่ดินขาวคุณภาพดีในพื้นที่ อ.แจ้ห่ม ซึ่งเหมาะสำหรับการผลิตเซรามิก โดยชาวจีนได้เข้ามาร่วมก่อตั้งโรงงานแห่งแรกและถ่ายทอดภูมิปัญญาการปั้นดินเผา จนพัฒนากลายเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดลำปางมาจนถึงปัจจุบัน

“ชามตราไก่ลำปาง” ได้รับการขึ้นทะเบียน GI ตั้งแต่ปี 2554 เนื่องจากเป็นสินค้าที่มีคุณภาพ มีลักษณะโดดเด่น มีชื่อเสียง และมีความเชื่อมโยงกับแหล่งภูมิศาสตร์และภูมิปัญญาการผลิตในพื้นที่ โดยข้อกำหนด GI ครอบคลุมผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาประเภทเครื่องใช้บนโต๊ะอาหารที่ผลิตในจังหวัดลำปาง

กระบวนการผลิตต้องใช้วัตถุดิบหลักเฉพาะถิ่น ได้แก่ ดินขาวลำปางผสมดินดำ รวมถึงหินฟันม้าและทรายแก้ว เพื่อให้ได้เนื้อดินที่มีความเหนียวและแข็งแรง จากนั้นขึ้นรูปด้วยเครื่องปั้น Jiggering ใช้มีดและฟองน้ำตกแต่ง ก่อนนำไปผึ่งหรือเผาที่อุณหภูมิประมาณ 800 องศาเซลเซียส

เอกลักษณ์สำคัญอีกประการคือการวาดลวดลายด้วยมือ ประกอบด้วย “ไก่ ต้นกล้วย และดอกโบตั๋น” ก่อนเคลือบและนำไปเผาอีกครั้งที่อุณหภูมิ 1,200-1,250 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 6-9 ชั่วโมง ทำให้ได้เนื้อเซรามิกสีขาวนวล ลวดลายติดทน และมีอายุการใช้งานยาวนาน

 

ปัจจุบันมีผู้ประกอบการชามไก่ลำปางประมาณ 10 ราย มีกำลังการผลิตราว 2,600 ชิ้นต่อปี โดยผู้ประกอบการที่จัดทำระบบควบคุมคุณภาพและผ่านการประเมินจากคณะกรรมการตรวจสอบ จะได้รับอนุญาตให้ใช้ตรา GI ไทยบนผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์เป็นเวลา 2 ปี และสามารถยื่นขอตรวจประเมินใหม่เพื่อขอใช้ตรา GI ได้อย่างต่อเนื่อง

สำหรับขอบเขตการคุ้มครอง “ชามไก่ลำปาง” นางอรมนระบุว่า พระราชบัญญัติคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 มีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้บริโภคสับสนหรือหลงผิดเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดสินค้า โดยคุ้มครองการใช้ “ชื่อ GI” ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ขณะที่การใช้ “ตราสัญลักษณ์ GI ไทย” อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534

กรณีการนำชื่อ “ชามไก่ลำปาง” หรือ “Lampang Chicken Bowl” ไปใช้กับสินค้าที่ไม่ได้ผลิตในพื้นที่ที่กำหนด หรือไม่ได้ผ่านกระบวนการผลิตตามมาตรฐาน GI ถือเป็นการแอบอ้างชื่อสินค้า GI และเข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ฯ มีโทษปรับสูงสุด 200,000 บาท

ส่วนการนำ “ตราสัญลักษณ์ GI ไทย” ไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต เข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้าฯ มีโทษจำคุกสูงสุด 4 ปี ปรับสูงสุด 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

อย่างไรก็ตาม หากเป็นเพียงการใช้ลวดลายหรือรูปแบบที่มีลักษณะคล้ายกับสินค้า GI โดยไม่ได้ใช้ชื่อ GI ไม่ได้ใช้ตราสัญลักษณ์ GI และไม่มีข้อความที่แอบอ้างแหล่งกำเนิดสินค้า อาจไม่เข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ฯ เนื่องจากกฎหมายมุ่งคุ้มครอง “ชื่อ” และการแสดงแหล่งกำเนิดสินค้า ไม่ได้คุ้มครองรูปแบบผลิตภัณฑ์โดยทั่วไป

กรมทรัพย์สินทางปัญญาจึงขอให้ผู้บริโภคตรวจสอบสินค้าก่อนเลือกซื้อ โดยเฉพาะชามไก่ลำปางที่ควรแสดงชื่อสินค้า GI และตราสัญลักษณ์ GI อย่างถูกต้อง หากไม่พบตรา GI หรือไม่มีการระบุแหล่งกำเนิดอย่างชัดเจน ควรตรวจสอบข้อมูลให้รอบคอบ เพื่อป้องกันการซื้อสินค้าที่อาจแอบอ้างเป็นสินค้า GI

หากพบเห็นหรือสงสัยว่าสินค้าที่ใช้ชื่อ GI อาจไม่ได้มาจากแหล่งผลิตที่กำหนด หรือไม่เป็นไปตามมาตรฐานที่ขึ้นทะเบียนไว้ สามารถแจ้งสำนักงานพาณิชย์จังหวัดทุกจังหวัด หรือสายด่วนกรมทรัพย์สินทางปัญญา โทร. 1368 เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้าตรวจสอบและประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ทั้งนี้ กรมทรัพย์สินทางปัญญายังเดินหน้าส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการ GI ชามไก่ลำปางอย่างต่อเนื่อง ทั้งการขยายตลาด สร้างมูลค่าเพิ่ม และส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากสินค้า GI ในอุตสาหกรรมต่างๆ รวมถึงติดตามสถานการณ์วัตถุดิบดินที่ใช้ในการผลิต และหารือกับจังหวัดลำปางและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเตรียมแนวทางรองรับและทบทวนข้อกำหนด GI ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ในอนาคต

กรมทรัพย์สินทางปัญญาขอเชิญชวนประชาชนร่วมสนับสนุน “ชามไก่ลำปาง” ของแท้ที่ใช้ชื่อและตราสัญลักษณ์ GI อย่างถูกต้อง เพื่อช่วยสนับสนุนช่างฝีมือและผู้ประกอบการท้องถิ่น ร่วมอนุรักษ์ภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ของชามไก่ลำปาง ตลอดจนสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน