รู้จัก "พระโกศทองใหญ่" 3 ยุคสมัย เครื่องประกอบพระอิสริยยศสูงสุดของไทย

รู้จัก "พระโกศทองใหญ่" 3 ยุคสมัย เครื่องประกอบพระอิสริยยศสูงสุดของไทย

 

ที่สุดแห่งพระเกียรติยศ 200 ปี "พระโกศทองใหญ่" คือเครื่องประกอบพระบรมราชอิสริยยศและพระอิสริยยศสูงสุดของไทย สัญลักษณ์แห่งความรักและความอาลัยอันลึกซึ้งของแผ่นดิน ซึ่งในปัจจุบันมีอยู่ด้วยกันถึง 3 องค์ ที่ถูกสร้างขึ้นต่างยุคสมัยเพื่อสืบทอดโบราณราชประเพณีอันศักดิ์สิทธิ์

 

องค์ที่ 1 — พระโกศทองใหญ่ รัชกาลที่ 1 (พ.ศ. 2351)

 

เดิมทีทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อเตรียมไว้สำหรับพระบรมศพของพระองค์เอง แต่ในปีนั้น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงศรีสุนทรเทพ (พระราชธิดา) สิ้นพระชนม์ลงเสียก่อน ด้วยความรักและอาลัยอย่างสุดซึ้ง รัชกาลที่ 1 จึงโปรดเกล้าฯ ให้เชิญพระโกศองค์นี้มาประดิษฐานพระศพพระราชธิดาเป็นครั้งแรก จนกลายเป็นโบราณราชประเพณีสืบมาที่สามารถพระราชทานให้ทรงพระศพเจ้านายชั้นสูงองค์อื่น ๆ ได้เป็นกรณีพิเศษ

 

 

องค์ที่ 2 — พระโกศทองใหญ่ รัชกาลที่ 5 (พ.ศ. 2443)

 

เมื่อพระโกศองค์เดิมเริ่มชำรุดจากการใช้งานมาเป็นเวลานาน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้าฯ ให้พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์ เป็นผู้ควบคุมการจัดสร้างพระโกศองค์ใหม่ถวาย โดยมีเอกลักษณ์เชิงช่างคือ "ลายกลีบบัวรอบองค์พระโกศจะมีปลายกาบที่แนบชิดติดองค์พระโกศมากกว่า" สะท้อนความประณีตศิลป์แห่งยุคสมัยได้อย่างสมบูรณ์แบบ

 

องค์ที่ 3 — พระโกศทองใหญ่ รัชกาลที่ 9 (พ.ศ. 2542 - 2543)

 

เนื่องจากพระโกศทั้งสององค์เดิมชำรุดทรุดโทรมลงมาก พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จึงโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้นใหม่อีกองค์หนึ่ง และได้เชิญออกประดิษฐานพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เป็นครั้งแรก มีความงดงามเฉพาะตัวด้วยการจำหลัก "ลายประจำยามก้านต่อดอกประกอบและลายใบเทศอย่างละเอียดลออ" นับเป็นผลงานประณีตศิลป์ชิ้นเอกของช่างสิบหมู่ในยุคปัจจุบัน

 

คุณค่าอันประเมินค่าไม่ได้ แม้พระโกศทองใหญ่ทั้ง 3 องค์จะถูกสร้างขึ้นต่างวาระ แต่นี่คืองานศิลปกรรมชั้นสูงที่จารึกความผูกพัน สายใยแห่งราชวงศ์ และความอาลัยของคนทั้งชาติไว้ในวาระสุดท้ายของพระชนม์ชีพอย่างสูงสุดตลอดไป