"คำสาปทรัพยากร" เวเนซุเอลา จากมหาอำนาจน้ำมันสู่ภาวะเงินเฟ้อ

บทเรียนราคาแพงจากวิชาเศรษฐศาสตร์ระดับโลกที่ชื่อว่า "The Resource Curse" หรือคำสาปทรัพยากร กำลังฉายภาพชัดเจนที่สุดผ่านประเทศเวเนซุเอลา จากดินแดนที่เคยร่ำรวยที่สุดในอเมริกาใต้ กลับต้องเผชิญกับวิกฤตที่กัดกินคุณภาพชีวิตประชากรจนพังทลาย ทั้งที่มีปริมาณน้ำมันสำรองสูงถึง 3 แสนล้านบาร์เรล มากกว่าซาอุดีอาระเบียเสียอีก

 

1. ขุดไม่ขึ้น-ขายไม่ได้: ทำไมน้ำมันล้นโลกถึงช่วยเศรษฐกิจไม่ได้?

แม้จะมีน้ำมันมหาศาล แต่เวเนซุเอลาตกม้าตายด้วย 3 ปัจจัยหลักที่นักลงทุนและผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินจับตามอง:

- น้ำมันคุณภาพต่ำ (Heavy Crude Oil): น้ำมันของที่นี่หนืดเหมือนยางมะตอย ต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในการกลั่น ซึ่งรัฐบาลขาดการลงทุนต่อเนื่อง ทำให้กำลังการผลิตดิ่งลงจาก 3.2 ล้านบาร์เรล เหลือไม่ถึง 1 ล้านบาร์เรล

 

- โรคดัตช์ (Dutch Disease): เมื่อพึ่งพาแต่น้ำมัน ค่าเงินแข็งจนภาคเกษตรและอุตสาหกรรมอื่นตายเรียบ ประเทศต้อง "นำเข้าทุกอย่าง" ตั้งแต่อาหารยันกระดาษทิชชู่

 

- การเมืองนำการบริหาร: การไล่วิศวกรเก่งๆ ออกแล้วแทนที่ด้วยคนของรัฐบาล ทำให้อุปกรณ์ขาดการบำรุงรักษาจนเกิดระเบิดและน้ำมันรั่วบ่อยครั้ง

2. เงินเฟ้อ 1,000,000% เมื่อเงินสดมีค่าน้อยกว่าเศษกระดาษ

ภาวะ Hyperinflation ในเวเนซุเอลาไม่ได้เกิดขึ้นจากโชคชะตา แต่เกิดจากนโยบายที่ผิดพลาด:

- พิมพ์เงินแก้ปัญหา: เมื่อรายได้น้ำมันลดลงแต่ไม่อยากตัดงบประชานิยม รัฐบาลจึงสั่ง "พิมพ์เงินเพิ่ม" จนเงินล้นตลาดแต่ไม่มีสินค้าให้ซื้อ

 

- ควบคุมราคาจนกลไกพัง: การบังคับขายสินค้าต่ำกว่าทุนทำให้ร้านค้าปิดตัว เกิดตลาดมืดที่ราคาสินค้าพุ่งสูงกว่าราคาควบคุมหลายร้อยเท่า

3. ทางรอดในวันสิ้นหวัง: ดอลลาร์ ทองคำ และการแลกของ

เมื่อเงินท้องถิ่น (โบลิวาร์) ไร้ค่า ประชาชนจึงต้องดิ้นรนด้วยวิธีที่โลกไม่คาดคิด:

- Dollarization: ยอมสยบให้เงินดอลลาร์สหรัฐ กลายเป็นสกุลเงินหลักในการซื้อขายจริง

 

- Barter System: ในชนบทกลับไปใช้ระบบ "ของแลกของ" เช่น เอาปลากระป๋องไปแลกยารักษาโรค หรือข้าวสารแลกการตัดผม

 

- ขุดทองเถื่อน: ยอมเสี่ยงตายในป่าลึกเพื่อหาทองคำมาใช้แทนเงินสดซื้ออาหาร

 

เวเนซุเอลาไม่ได้ล่มสลายเพราะขาดแคลนทรัพยากร แต่ล่มสลายเพราะการบริหารจัดการที่ไร้วิสัยทัศน์และการทำลายกลไกตลาดเพื่อผลประโยชน์ทางการเมือง ซึ่งเป็นกรณีศึกษาสำคัญที่คนทำธุรกิจและนักวางแผนเศรษฐกิจทั่วโลกต้องถอดบทเรียน