แมลงตัวจิ๋ว ปาฏิหาริย์สวนผลไม้ ผสมเกสรดี เพิ่มรายได้ชาวสวน

ผศ.พาวิน มะโนชัย อดีตรองอธิการบดีมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ออกมาแบ่งปันองค์ความรู้ด้านเกษตร ชี้ชัด “แมลงผสมเกสร” คือหัวใจสำคัญของการติดผลไม้และการเพิ่มผลผลิตอย่างยั่งยืน โดยระบุว่าไม้ผลส่วนใหญ่ไม่อาจพึ่งพาลมหรือธรรมชาติได้เพียงลำพัง หากขาดแมลงช่วยถ่ายเรณู ย่อมส่งผลต่อการติดผล คุณภาพ และรายได้ของชาวสวนในระยะยาว พร้อมแนะเกษตรกรปรับวิธีจัดการสวน เพื่อรักษาและเพิ่มบทบาทของแมลงผสมเกสรให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อผลผลิตไทย

 

 

ผศ.พาวิน มะโนชัย อดีตรองอธิการบดีมหาวิทยาลัยแม่โจ้ แบ่งปันความรู้ แมลงผสมเกสรกับการติดผลของไม้ผล การเพิ่มผลผลิตในพืชด้วยแมลงผสมเกสร

การติดผลของผลไม้เกือบทุกชนิดล้วนมีแมลงผสมเกสร การที่ดอกจะกลายเป็นผลไม้ได้ต้องเกิดกระบวนการถ่ายเรณู(Pollination)โดยแมลงจะทำหน้าที่เป็นพาหะนำละอองเรณูจากเกสรตัวผู้ไปสัมผัสกับยอดเกสรตัวเมียนำไปสู่การปฎิสนธิและพัฒนาไปเป็นผลในที่สุด

ทำไมต้องใช้แมลงผสมเกสร

แม้พืชบางชนิดเช่นข้าวจะใช้ลมและแรงโน้มถ่วงของโลกช่วยพัดพาเกสร แต่ไม้ผลส่วนใหญ่มีความจำเป็นต้องพึ่งพาแมลงเพราะละอองเรณูหนักและเหนียวไม่สามารถปลิวไปกับลมได้ง่ายต้องอาคัยการสัมผัสโดยตรง นอกจากนี้การใช้แมลงผสมเกสรยังเพิ่มความหลากหลายทางพันธุกรรมโดยแมลงนำเกสรจากต้นหนึ่งไปยังอีกต้นหนึ่งหรือไปยังอีกพันธุ์หนึ่งทำให้ผลไม้ติดผลดีขึ้น มีความสมบูรณ์แข็งแรง เมล็ดมีคุณภาพ ตัวอย่างในมะม่วงเขียวเสวยถ้าผสมตัวเองจะติดผลน้อยแต่ถ้ามีมะม่วงพันธุ์อื่นผสมจะติดผลได้ดีขึ้น

กลุ่มแมลงผสมเกสรที่สำคัญ

1. ผึ้ง เป็นกลุ่มที่มีประสิทธิภาพสูงสุด ทั้ง ผี้งมิ้ม ผึ้งหลวง ผึ้งโพรงและชันโรง มีบทบาทสำคัญในลำไย ลิ้นจี่ เงาะหรือไม้ผลอื่นๆที่มีดอกตัวผู้และตัวเมียแยกเพศหรือบานไม่พร้อมกันจึงต้องอาศัยแมลงช่วยขนส่งเรณูข้ามดอกหรือข้ามต้น

2. ต่อและแตน มีบทบาทสำคัญในผลไม้บางชนิดเช่น มะเดื่อฝรั่ง

3. ผีเสื้อและมอธ ช่วยผสมเกสรในดอกไม้ที่บานตอนกลางคืน

4. แมลงวัน มีบทบาทสำคัญสำหรับมะม่วงและโกโก้

5. ด้วง มักช่วยผสมเกสรในพืชโบราณหรือดอกไม้ที่มีกลิ่นแรง

 

แมลงผสมเกสรมีประโยชน์อย่างไร

1. เพิ่มโอกาสในการปฎิสนธิและการติดผล เช่นในลำไยเพิ่มการติดผลได้ถึง78%และลิ้นจี่เพิ่มการติดผล 40%เมื่อเทียบกับสวนที่ไม่มีแมลงผสมเกสร

2. ลดปัญหาการร่วง การปฏิสนธิที่สมบูรณ์จะกระตุ้นให้มีการสร้างฮอร์โมนภายในพืช ทำให้ขั้วผลแข็งแรงลดการหลุดร่วงของผลในระยะแรก 

3. มีผลต่อคุณภาพของผลผลิต

- รูปทรงที่สมบูรณ์ ถ้าเกิดการผสมที่ดีและสมบูรณ์กล่าวคือละอองเรณูกระจายอย่างทั่วถึงบนยอดของเกสรตัวเมียจะเกิดการพัฒนาของเมล็ดที่สมบูรณ์ทำให้ผลมีรูปทรงสวยไม่บิดเบี้ยวเช่นในสตรอเบอรี พีชวงค์แตง เป็นต้น 

- ขนาดและน้ำหนักผล การปฎิสนธิสมบูรณ์ส่งผลต่อการสร้างเมล็ดซึ่งเมล็ดจะผลิตฮอร์โมนเช่นออกซิน จิบเบอเรลลินซึ่งฮอร์โมนดังกล่าวจะไปช่วยแบ่งเซลล์และขยายขนาดของเซลล์ทำให้ผลมีขนาดใหญ่และมีน้ำหนักเพิ่มขึ้น

- รสชาติ มีรายงานบางชิ้นเช่นในเสาวรส ถ้าได้รับการผสมที่ดีจะทำให้ปริมาณของแข็งที่ละลายน้ำ(หลักๆคือน้ำตาล)สูงขึ้น

ชาวสวนไม้ผลควรทำอย่างไร

เมื่อเราเห็นประโยชน์ของแมลงผสมเกสรแล้วควรทำอย่างไร สิ่งที่เราควรทำมีดังนี้(ผู้อ่านช่วยเติมเต็มได้นะครับ)

1. หาแมลงมาช่วยผสมเกสร ลองสำรวจดูว่าแมลงผสมเกสรในธรรมชาติมีมากไหม ถ้ามีน้อยควรหาแมลงช่วยผสมเกสร เช่นนำเอารังผึ้งหรือชันโรงมาวางในสวนในช่วงที่ดอกกำลังบาน

2. หลีกเลี่ยงการพ่นสารเคมีที่มีอันตรายต่อแมลงผสมเกสร หากมีความจำเป็นควรพ่นสารเคมีก่อนดอกบานเพื่อป้องกันแมลงที่จะระบาดในช่วงดอกบาน

3. ปลูกต้นที่ให้ละอองเกสร ไม้ผลบางพันธุ์ อาจต้องปลูกต้นที่ให้ละอองเกสร(polllinizer)เช่นลิ้นจี่พันธุ์ค่อม อาจใช้สีรามัญปลูกในสวนบ้างเพื่อเป็นต้นที่ให้ละอองเกสร

4. ผู้อ่านและผู้รู้ช่วยเติมได้นะครับ