ทำไมต้อง สถาน? ไขความลับที่มาชื่อประเทศลงท้ายด้วย สถาน

ถ้าเรากางแผนที่ดูในแถบ เอเชียกลาง และ เอเชียใต้ หนึ่งในสิ่งที่สะดุดตาที่สุดคงหนีไม่พ้นกลุ่มประเทศที่มีชื่อลงท้ายด้วยคำว่า "สถาน" (Stan) ไม่ว่าจะเป็น คาซัคสถาน อุซเบกิสถาน หรือ อัฟกานิสถาน เคยสงสัยกันไหมครับว่าคำสั้นๆ นี้มีที่มาอย่างไร? และทำไมมันถึงดูคุ้นหูคนไทยอย่างเราเหลือเกิน

เปิดรหัสลับคำว่า "สถาน" คืออะไรกันแน่?

ในเชิงรากศัพท์ คำว่า "สถาน" (-stan) มีต้นกำเนิดมาจาก ภาษาเปอร์เซีย ซึ่งแปลว่า "ดินแดน" "ประเทศ" หรือ "สถานที่ของ..." นั่นเองครับ การนำคำนี้ไปต่อท้ายชื่อกลุ่มชาติพันธุ์จึงเป็นการประกาศก้องถึงการเป็นเจ้าของพื้นที่นั้นๆ อย่างเป็นรูปธรรม เช่น:

• ​คาซัคสถาน: คือบ้านและดินแดนของชาวคาซัค
• ​อุซเบกิสถาน: ดินแดนที่ชาวอุซเบกอาศัยอยู่
• ​ทาจิกิสถาน: พื้นที่อันเป็นเอกลักษณ์ของชาวทาจิก

​แต่ความหมายก็ไม่ได้หยุดอยู่แค่ชื่อเผ่าพันธุ์เท่านั้น อย่าง ปากีสถาน (Pakistan) คำว่า "Pāk" แปลว่าบริสุทธิ์ รวมกันจึงหมายถึง "ดินแดนแห่งความบริสุทธิ์" ส่วน อัฟกานิสถาน นั้น มีข้อสันนิษฐานว่าชื่อ "อัฟกัน" อาจมาจากภาษาสันสกฤตที่สื่อถึง "ผู้ขี่ม้า" ภาพลักษณ์อันแข็งแกร่งของนักรบแห่งเทือกเขาฮินดูกูช

ความเกี่ยวพันที่น่าเหลือเชื่อกับ "ภาษาไทย"

จุดที่น่าทึ่งที่สุดคือ คำว่า "สถาน" ในชื่อประเทศเหล่านี้ คือคำเดียวกับคำว่า "สถาน" หรือ "สถานะ" ใน ภาษาไทย ของเรานี่แหละครับ! เนื่องจากทั้งสองภาษามีรากมาจาก ตระกูลภาษาอินโด-อิหร่าน เหมือนกัน เราจึงพบเห็นการใช้คำนี้กระจายอยู่ทั่วไป เช่น รัฐราชสถาน ในอินเดีย (ดินแดนของราชา) หรือ เคอร์ดิสถาน พื้นที่ของชาวเคิร์ด

คำว่า "สถาน" จึงไม่ใช่แค่สร้อยท้ายชื่อประเทศให้ดูเท่ แต่มันคือ หมุดหมายทางประวัติศาสตร์ ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่าง "ผู้คน" และ "แผ่นดิน" ได้อย่างลึกซึ้ง เปรียบเสมือน นามสกุลของบ้าน ที่บอกเล่าตัวตนและรากเหง้าของคนในชาตินั้นๆ มานานนับพันปี